اخبار > یادداشتی از سیدمحمد غرضی
 


  چاپ        ارسال به دوست

ملی شد صنعت نفت؛ کاشانی، مصدق یا مردم؟

یادداشتی از سیدمحمد غرضی

تاریخ ایران اسلامی مملو از رویدادهای حماسی مهمی است که هر برگ زرین آن یادآور رشادت و دلاوری های ملت غیور ایران است. یکی از آن وقایع مهم، 29 اسفند؛ روز ملی شدن صنعت نفت، اصلی ترین شریان اقتصادی کشور است. بهتر است بگویم روز رهایی صنعت عظيم نفت از سلطه استعمار و بيگانگان. بعد از خروج رضاشاه آن هم به اجبار نیروهای خارجی، آزادی نسبی در فضای سیاسی بین مردم ایجاد شده بود به گونه ای که احزاب، گروه ها و شخصیت ها راحت تر به اظهارنظر می پرداختند. یکی از زمزمه هایی که در آن مقطع زمانی قوت گرفت، موضوع ملی کردن صنعت نفت بود. طرحی که در روز 24 اسفند در مجلس شورای ملی مطرح شد و سرانجام در 29 اسفند 1329 توسط مجلس به تصویب رسید.

اندیشه ‌ملی شدن صنعت نفت و تبدیل آن به یک خواست همگانی، توسط اقدامات دو شخص مذهبی ملی به سرانجام رسید؛ بخش اجتماعی آن توسط مرحوم آیت الله کاشانی مدیریت می شد و مباحث اداری، سیاسی و قانون گذاری اش توسط مرحوم دکتر مصدق عملیاتی شد. در آن زمان ایران به عنوان بزرگترین تولیدکننده نفت خام خاورمیانه محسوب می شد. آیت‌الله کاشانی در زمان تبعید به لبنان از نفت ایران برای مردم ایران سخن گفت و پس از ورود به ایران ملی کردن صنعت نفت را عنوان کرد و دکتر مصدق نخستین بیانیه را در مجلس در این باره قرائت و بر ملی شدن صنعت نفت اصرار کرد. در آن مقطع زمانی عامل اصلی اقتدار مصدق، همراهی آیت الله کاشانی بود چرا که در سایه این اتحاد، قدرت اجتماعی با مصدق همراه شده بود. بحث ملي كردن نفت بر اين اصل استوار بود كه پول نفت براي اداره كشور هزینه شود و نه براي تقويت قدرت سياسي. بنابراین همه و همه از جامعه روحانیت گرفته تا سیاستمداران این جریان را یاری کردند؛ نهضت مردمی به رهبری آیت الله کاشانی، جبهه ملی به رهبری دکترمصدق، فداییان اسلام به رهبری شهید نواب صفوی و برای ملی شدن نفت تلاش ‌کردند. عاملان این ماجرا یک، دو یا ده نفر نبودند بلکه بیشمار بودند و در واقع آیت الله کاشانی و دکتر مصدق در این مهم شریک ملت هستند. در این میان هدف مردم از پشتیبانی مصدق و جریان ملی کردن صنعت نفت، تنها قطع دست استعمار، رهايي از فرهنگ تحميلي و نیز مطالبه حقوق ملیشان بود. معتقدم که اگر ایستادگی ملت نبود آقایان کاشانی، مصدق و امثالهم نمی توانستند ملی شدن نفت را جشن بگیرند. 

در این یادداشت باید نگاهی هم به وقایع 30تیر و 28 مرداد داشته باشیم. مصدق بعد از موفقیتش در ملی کردن صنعت نفت به دنبال برداشتن گامی بزرگ تر بود اما مخالفت شاه او را وادار به استعفا کرد و در نهایت قوام السلطنه به نخست وزیری منصوب شد. آیت الله كاشانی یکی از مخالفان روی کار آمدن قوام بود. ایشان عنوان کردند که اگر قوام نرود اعلام جهاد می كنم، كفن می پوشم و به میدان می آیم. با اعلام صریح مخالفت مرحوم کاشانی، مردم وارد میدان شدند. در قیام ملی 30تیر ملت با آیت الله کاشانی، متحد و هم نظر بوده و همه خواستار بازگشت مصدق و برکناری قوام السلطنه از حکومت بودند. در واقع باز هم یکپارچگی ملت، واقعه 30 تیر را با ریخته شدن خون پاک عده ای از جوانان انقلابی به پیروزی ختم کرد. پس از پيروزي این قيام، انگلیس یک کودتاي نظامي را برنامه ریزی کرد، کودتای 28 مرداد که موجب بروز اختلاف بین مرحوم کاشانی و مصدق و جدایی این دو فرد از یکدیگر شد. به این ترتیب يکي از تلخ‌ترين روزها در تاريخ ايران ثبت شد. مصدق خیلی زود حمایت های آیت الله کاشانی را فراموش کرد. البته معتقدم توطئه های استبداد داخلي و استعمار خارجي در این میان بسیار مؤثر واقع شدند. از 30 تیر تا 28 مرداد مجموعه فراماسونرها، حزب توده، دست های پشت پرده، دربار و کسانی که از ارتش بازنشسته و یا اخراج شده بودند و نیز آن عده ای که به اصطلاح دستشان از بیت المال قطع شده بود، اختلاف بین مصدق و آیت الله کاشانی را طوری مدیریت کردند که هر دو از 25مرداد که کودتا شکست خورد تا 28 مرداد، ساکت نشستند. دو سه هزار نفر از جنوب تهران آمدند، شهر را گرفتند و به راحتی حکومت مصدق که با یک تانک شکسته آمده بود، درهم شکست. وقتی اختلاف داخلی شکل می گیرد قدرت سیاسی از بین می رود و این چیزی است که ما به چشممان در مشروطه و نهضت ملی شدن صنعت نفت مشاهده کردیم.

امام راحل (ره) در مورد نهضت ملی شدن نفت و مصدق جمله ای فرمودند با این مضمون که مصدق می خواست به مملکت ‌خدمت کند اما اشتباه هم داشت‌. یکی از اشتباهاتش این بود که آن زمانیکه همه قدرت ‌و ارتش دستش آمد دربار را به زیر نکشید. به یاد دارم که ایشان ناتمام‌ماندن نهضت ملی شدن نفت در دوران دکتر مصدق را تکیه بر ملی‌گرایی بیان فرمودند. همان حرفی که در مورد مصدق می زدند که او فردی وطن پرست، سیاست مدار و حقوقدان بود اما وجهه انقلابی نداشت. مصدق بر این تصور بود که با یک حرکت اجتماعی حقوقی بدون حمایت نظامی، توانایی خدمت به کشور را دارد البته این اتفاق هم کم و بیش افتاد. در این رابطه بحث های بسیاری مطرح شده است. طرفدارانش می گویند او جامعه سیاسی ایران را رهبری کرد. مخالفینش هم معتقدند با اختلافی که با آیت الله کاشانی پیدا کرد قدرت سیاسی را مضمحل کرد.

به عنوان یک راوی تاریخ از آن روزها باید عرض کنم که رهبران نهضت مشروطه از بین رفتند اما نهضت ادامه پیدا کرد. رهبران نهضت ملی شدن صنعت نفت هم رفتند و باز ملت ماند. این ملت نهضت مشروطه، نهضت ملی شدن صنعت نفت، 15 خرداد، 22 بهمن و ... را به وجود آوردند. در حالی که رهبرانشان عوض می شدند یا صحنه را واگذار می کردند و یا به رحمت خدا می رفتند اما ملت همچنان مبارزه را ادامه داده است. نزدیک به یک قرن است که ملت ایستادگی کرده و همچنان به کشور و اسلام و انقلاب وفادار مانده اند. رهبران در حد سعادت، توانایی، دستاورد و در حد استعدادهای خود به نهضت ها کمک کردند از این جهت امام متفاوت از رهبران گذشته به حساب می آیند. امام خمینی (ره) حکومت ساز بودند و توانایی این را داشتند که ملت را به سمتی هدایت کنند که دچار گرفتاری هایی که امروز خاورمیانه شده به هیچ وجه نشوند.

* وزیر اسبق نفت

 


٠٨:٣٣ - چهارشنبه ٢٨ اسفند ١٣٩٢    /    عدد : ٣٥٤٥٩٨    /    تعداد نمایش : ٨٣٨


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




شهدا دست نیافتنی نیستند/ باید سیمت وصل باشد!
نسل ما نسبت به شهدا خیلی احساس دوری می‌کند. و تصور اکثرمان این است که آن‌ها از شکم مادر شهید به دنیا آمده‌اند! هیچ خطا و اشتباهی نکرده‌اند و ما هیچ وقت نمی‌توانیم مثل آن‌ها باشیم.
 ١١:٣٩ - 1393/03/10 - نظرات : ٠متن کامل >>
سایه کوه‌های صهیون بر چمن‌های برزیل
رویکردی که تاکنون در میان تحلیل گران در مورد نحوه نگرش صهیونیست‌ها به جهان و انسان ارائه شده، تقریبا شکلی جهانی به خود گرفته است.
 ١١:٣٣ - 1393/03/10 - نظرات : ٠متن کامل >>
وضعیت آموزش اخلاق جنسی در ایران
منطقه خط قرمز؛ ورود افراد متفرقه اکیدا ممنوع!
علامه طباطبایی در تفسیر آیه 21 سوره روم می فرماید: «پس اينكه فرمود: أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها، معنايش اين است كه براى شما و يا براى اينكه به شما نفع برساند، از جنس خودتان زوج آفريد.
 ١١:٢٦ - 1393/03/10 - نظرات : ٠متن کامل >>
از سید جمال الدین اسد آبادی تا سید علی خامنه ای
تفکر وحدت و اتحاد مسلمانان، قدمتی به طول تاریخ ظهور اسلام دارد. نگرشی که حضرت محمد (ص)، در دوران رسالت خود بر آن همت گمارد و یکپارچگی مسلمانان را به ارمغان آورد.
 ١١:٢٣ - 1393/03/10 - نظرات : ٠متن کامل >>
چماقداران چه کسانی را زدند؟
جریان ابتذال فرهنگی مقابل رهبری!
الهام چرخنده، شهاب حسینی، مریلا زارعی، محسن تنابنده، لعیا زنگنه از جمله افرادی هستند که به کرات مورد حمله کمپین های رسانه ای غرب زده قرار گرفته اند. چه کسانی در پشت پرده این جریان قرار دارند؟
 ١٠:٥١ - 1393/02/28 - نظرات : ٠متن کامل >>