اخبار > از سید جمال الدین اسد آبادی تا سید علی خامنه ای
 


  چاپ        ارسال به دوست

از سید جمال الدین اسد آبادی تا سید علی خامنه ای

 

تفکر وحدت و اتحاد مسلمانان، قدمتی به طول تاریخ ظهور اسلام دارد. نگرشی که حضرت محمد (ص)، در دوران رسالت خود بر آن همت گمارد و یکپارچگی مسلمانان را به ارمغان آورد. اگرچه پس از رحلت ایشان، این موضوع با فراز و فرودهای بی‌شماری مواجه بوده است اما در عصر حاضر که شمار مسلمانان به سرعت گسترش یافته و در سراسر پهنه گیتی ندای حق طلبی و آزادگیشان به گوش و هوش جهانیان می‌رسد، توجه به وحدت میان مذاهب و تقریب مسلمانان بیش از همه دوره تاریخ، مورد نیاز است.

 در صد سال گذشته، اندیشمندان مسلمانی از شیعه گرفته تا سنی، تلاش‌هایی ستودنی در جهت نزدیک کردن هرچه بیشتر مسلمانان و اتحاد آنان انجام داده‌اند که پیشگام این حرکت سید جمال الدین اسدآبادی است. از سید جمال الدین، به عنوان نخستین منادی وحدت امت اسلامی در صد سال اخیر نام برده می‌شود. به گواهی تاریخ، او یکی از پیشگامان حرکت اصلاحی و تقریبی در جوامع اسلامی در قرن اخیر بوده است. شهید مطهری در این باره می‌گوید: «بدون تردید، سلسله جنبان نهضت‌های اصلاحی صد سال اخیر، سیدجمال الدین اسد آبادی معروف به افغانی است. او بود که بیدار سازی را در کشورهای اسلامی آغاز کرد و دردهای اجتماعی مسلمانان را با واقع بینی خاص بازگونمود و راه اصلاح و چاره جویی را نشان داد.» [۱[

 بعد از سید جمال الدین، ادامه نهضت بیدارگری مسلمانان و اصلاح جوامع اسلامی به افرادی مانند علامه اقبال لاهوری واگذار ‌شد. یکی از دغدغه‌های اصلی علامه اقبال، ایجاد وحدت و سازگاری در جوامع اسلامی بود؛ از این رو در اشعار زیادی مسلمانان را به وحدت بر محور دین و توحید دعوت کرده و آنان را از تفرقه و نفاق برحذر می‌داشت. به اعتقاد او: «برای مسلمانان ملیت اسلامی لازم است نه ملیت خاکی». [2]

 محمد عبده، شاگرد و مرید سید جمال الدین، دانشمندی مصری و یکی دیگر از اندیشمندان اسلامی در سال‌های اخیر تلاش‌هایی در راه وحدت امت اسلامی داشته است. ترجمه و شرح کتاب ارزشمند «نهج البلاغه» یکی از فعالیت‌های او در راستای وحدت امت اسلامی است.

 بحث تقریب مذاهب اسلامی به صورت نظام‌مند و مشخص از حدود نیم قرن قبل با تأسیس رسمی «دارالتقریب المذاهب الاسلامی» در مصر و در ارتباط نزدیک با دانشگاه الازهر مصر پایه گذاری شده است. دانشمندان زیادی از اهل ‌سنت و شیعه در پایه گذاری این حرکت نقش داشته‌اند. علامه محمدتقی قمی یکی از این افراد است که موفق ‌شد که در سال ۱۳۲۵ شمسی با کمک و همیاری علمای بزرگ الازهر مصر «دارالتقریب مذاهب اسلامی» را در کشور مصر و در کنار جامع الازهر که پایگاه علمی اهل‌ سنت به حساب می‌آمد، پایه گذاری کند.

 وقتی سخن از افراد بزرگی که نقش مهم در جریان تقریب مذاهب اسلامی داشته‌اند به میان می‌آید، نام دو شخصیت بزرگ اسلامی، آیت الله بروجردی و شیخ محمود شلتوت از همه بیشتر در ذهن نقش می‌بندد. مرحوم بروجردی برای وحدت مذاهب اسلامی، نامه نگاری‌های زیادی با علمای بزرگ الازهر داشت و تا آخرین لحظه حیات به این مهم می‌پرداخت. شیخ شلتوت رئیس وقت الازهرمصر نیز از بدو تأسیس دارالتقریب مصر به جمعیت تقریب ملحق شد و گام‌های مؤثری در راه همبستگی مذاهب اسلامی برداشت. از مهم‌ترین اقدامات او می‌توان به فتوای تاریخی‌اش در باره رسمیت مذهب شیعه در الازهر مصر اشاره کرد.

 امام خمینی (ره) نیز از ادامه دهندگان وحدت امت‌های اسلامی اسلامی است. بعد از به ثمر نشستن انقلاب اسلامی ایران، با تأکید ایشان «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی» پایه گذاری شد که هم چنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد. شاید بتوان به صراحت گفت که امروز در میان رهبران حی جهان اسلام هیچ کس به اندازه مقام معظم رهبری آیت الله سید علی حسینی خامنه‌ای ندای وحدت در جهان اسلام را سر نمی‌دهد.

 تقریب مذاهب در طول تاریخ خود دست خوش فراز و فرودهایی بوده است. در بعضی از مواقع دچار انحراف شده و در مواقعی دیگر کارایی خود را به نحو احسن انجام داده است. از آنجایی که تقریب همیشه باعث یاس و ناامیدی دشمنان اسلام بوده، مورد توجه آن‌ها قرار گرفته و همیشه در صدد ایجاد مانع و تفرقه میان مسلمانان بوده‌اند.

 وحدت امت اسلامی به معنای تحقق وحدت در مجموعه امت اسلام و سراسر جهان اسلام است به گونه‌ای که در ‌‌نهایت نوید بخش تشکیل امت واحد اسلامی باشد. در تفکر دینی، مراد از وحدت هرگز به معنای کنار نهادن سایر مذاهب نیست بلکه وحدت اسلامی به کارگیری ابزار تحقق امت واحد، به عنوان یک آرمان نهایی در سطح جوامع جهان اسلامی خواهد بود و این امر میان شیعه و سنی امری امکان پذیر است زیرا هر دو اشتراکات بسیاری دارند. برای ایجاد وحدت مسلمانان، نخست باید اختلافات کهنی که در غفلت و ناآگاهی آن‌ها ریشه دارد با تعمیم آگاهی و گسترش معرفت اسلامی از بین رفته و پیوند برادری فراموش شده را دیگر بار احیا کرد.

 اگرچه تلاش‌های گسترده‌ای در جهت وحدت امت‌های اسلامی صورت گرفته است اما در سال‌های گذشته شاهد تفرقه افکنی معاندان و به دنبال آن اختلافات مذهبی میان مسلمانان بوده‌ایم که نتیجه آن شکل گیری گروه‌هایی انحرافی و تندرو در برخی از سرزمین‌های اسلامی بوده است؛ مذاهبی انحرافی که سعی در خدشه دار کردن چهره واقعی اسلام در پهنه گیتی داشته‌اند. به راستی چرا وحدت مذاهب اسلامی که شاید تنها راه حل تقریب مسلمانان باشد، به نتیجه نرسیده و در این روزگار شاهد دوری مسلمانان از یکدیگر هستیم؟! برای این سئوال دلایل متعددی از سوی صاحبنظران مطرح شده است.

 در یک جمع بندی می‌توان عواملی را که باعث پراکندگی و تشتت جامعه اسلامی و در نتیجه سوق مسلمانان به تعارض در حوزه مسائل دینی و اجتماعی شد را به دو دسته عوامل بیرونی و درونی تقسیم کرد. از عوامل درونی تفرقه در جهان اسلام می‌توان به این موارد اشاره کرد:

·         اختلاف و تعدد مذاهب و عصبیت‌های مذهبی، جهل متقابل

·         جعل و انتشار اتهامات یا اکاذیب و تبادل القاب و اوصاف نادرست

·         عصبیت‌های قومی، غیر از تعصب‌های اعتقادی و جمود فکری گروهی از فرق اسلامی

·         انحطاط اخلاقی و سقوط در پرتگاه بی‌بندوباری

·         اختلاقات و ادعاهای مرزی میان اکثر کشورهای اسلامی

·         اختلافات مسلکی سیاسی

·         توسعه طلبی‌های نظامی و سیاسی

·         اختلاف سطح درآمد در کشورهای مختلف اسلامی.

 

اما در رابطه با علل بیرونی تفرقه در جهان اسلام نیز می‌توان به مواردی هم چون تهاجم سیاسی-فرهنگی به منظور فروپاشی قدرت اسلام، سست کردن پیوندهای توده‌های مسلمانان با سنت اسلامی، قطع رابطه فرهنگی امت‌های مسلمان با خود اسلام، تضعیف زبان‌های اسلامی، شکل گیری رژیم صهیونیستی به منزله دشمن وحدت مسلمانان، تاسیس پایگاه‌های نظامی در نقاط مختلف کشورهای اسلامی و حضور نیروهای بیگانه در هوا و دریا به منظور تهدید مسلمانان و... اشاره کرد. [3]

 همچنین پراکندگی کشورهای مسلمان در سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا باعث ایجاد تنوع و تفاوت‌های شدید در ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشورهای مسلمان شده است و این عدم تجانس از موانع مهم همگرایی در جهان اسلام محسوب می‌شود. شاید بتوان یکی از دلایل موفقیت اتحادیه اروپا را ناشی از پیوستگی خاک و یکپارچکی کشورهای آن دانست. جهان اسلام شامل یک پهنه وسیع از ملت‌ها و فرهنگ هاست که هرکدام از تجربه‌های تاریخی متفاوتی برخوردار هستند. این اختلاف‌ها در طرز فکر بین گروه‌های بزرگ قومی مانند عرب، فارس و یا ترک می‌تواند باعث سوءظن و عدم یکپارچگی شود.

 تحزب و فرقه گرایی مانع مهم دیگری در اتحاد جهان اسلام است. متاسفانه این فرقه گرایی در روزگار کنونی باعث شده است که برخی از مسلمانان به جای آنکه در راه نجات هم کیشان خود گام بردارند، در مسیر اختلاقات و برادرکشی‌ها با هم قرار بگیرند.

بی‌شک برطرف کردن موانع وحدت و هم گرایی یا کم کردن نقش و اهمیت آن‌ها نیازمند انجام مطالعات جامع علمی از سوی اندیشمندان جهان اسلام و تدوین روش‌های واقع بینانه است. این حرکت نیازمند حمایت سازمان‌های مسوول و ذیربط هم چون سازمان کنفراس اسلامی، تقریب مذاهب و... خواهد بود.

 نیره دخایی

 

پی نوشت‌ها:

[1]. شهید مطهری، ‌ مرتضی‌، بررسی اجمالی نهضت‌های اسلامی یکصد سال اخیر، صدرا، هیجدهم، ۱۳۷۲ش، ص۱۴.

[2]. نبئی، ابو الفضل، مجموعه مقالات (در شناخت اقبال)، دکتر غلام رضا ستوده، تهران، ۱۳۶۴، ص۴۴۳.

[3]. فولادی، محمد، استراتژی وحدت جهان اسلام در اندیشه امام خمینی قدس سره، نشریه معرفت، شماره ۱۲۶، خرداد ۱۳۸۷

 


١١:٢٣ - شنبه ١٠ خرداد ١٣٩٣    /    عدد : ٣٧١٦٤٢    /    تعداد نمایش : ١٩٣٠


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




شهدا دست نیافتنی نیستند/ باید سیمت وصل باشد!
نسل ما نسبت به شهدا خیلی احساس دوری می‌کند. و تصور اکثرمان این است که آن‌ها از شکم مادر شهید به دنیا آمده‌اند! هیچ خطا و اشتباهی نکرده‌اند و ما هیچ وقت نمی‌توانیم مثل آن‌ها باشیم.
 ١١:٣٩ - 1393/03/10 - نظرات : ٠متن کامل >>
سایه کوه‌های صهیون بر چمن‌های برزیل
رویکردی که تاکنون در میان تحلیل گران در مورد نحوه نگرش صهیونیست‌ها به جهان و انسان ارائه شده، تقریبا شکلی جهانی به خود گرفته است.
 ١١:٣٣ - 1393/03/10 - نظرات : ٠متن کامل >>
وضعیت آموزش اخلاق جنسی در ایران
منطقه خط قرمز؛ ورود افراد متفرقه اکیدا ممنوع!
علامه طباطبایی در تفسیر آیه 21 سوره روم می فرماید: «پس اينكه فرمود: أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها، معنايش اين است كه براى شما و يا براى اينكه به شما نفع برساند، از جنس خودتان زوج آفريد.
 ١١:٢٦ - 1393/03/10 - نظرات : ٠متن کامل >>
از سید جمال الدین اسد آبادی تا سید علی خامنه ای
تفکر وحدت و اتحاد مسلمانان، قدمتی به طول تاریخ ظهور اسلام دارد. نگرشی که حضرت محمد (ص)، در دوران رسالت خود بر آن همت گمارد و یکپارچگی مسلمانان را به ارمغان آورد.
 ١١:٢٣ - 1393/03/10 - نظرات : ٠متن کامل >>
چماقداران چه کسانی را زدند؟
جریان ابتذال فرهنگی مقابل رهبری!
الهام چرخنده، شهاب حسینی، مریلا زارعی، محسن تنابنده، لعیا زنگنه از جمله افرادی هستند که به کرات مورد حمله کمپین های رسانه ای غرب زده قرار گرفته اند. چه کسانی در پشت پرده این جریان قرار دارند؟
 ١٠:٥١ - 1393/02/28 - نظرات : ٠متن کامل >>